世界民話AIアトラスWorld Folktale Atlas AI | 33 冊 1225 話 | 出典と権利を一件ずつ確かめた

民話をさがす / ドイツ語圏

Von dem Machandelboom

ドイツ語圏(Germany) / 本文の言語 ドイツ語 / 出典の刊年 1921 / 3,030 語

出典と権利

出典の本Deutsche Märchen gesammelt durch die Brüder Grimm
提供Project Gutenberg / https://www.gutenberg.org/ebooks/77905
採集・編者Jacob Grimm; Wilhelm Grimm
刊年の根拠扉に『Hundertfünfundzwanzigstes Tausend 1921』、初版表示は『Erstes Tausend 1911』
権利状態Public Domain (United States)(US)/確認日 2026-09-08
地図上の位置緯度 50.9 / 経度 9.5(精度 culture_region)。話の舞台でも採集地でもなく、この本が扱う文化圏のおおよその中心である。

本文 ・ 和訳対照

Project Gutenberg の本文から、PG のヘッダ・フッタ・商標文言を除いたもの。段落は原文のままである。

左=原文(原資料)右=和訳(AI が作ったもの)

Dat is nu all lang heer, wol twe tusend Johr, do wöör dar en ryk Mann, de hadd ene schöne frame Fru, un se hadden sik beyde sehr leef, hadden awerst kene Kinner, se wünschden sik awerst sehr welke, un de Fru bedd'd so veel dorüm, Dag un Nacht, man se kregen keen un kregen keen. Vör erem Huse wöör en Hof, dorup stünn en Machandelboom, ünner dem stünn de Fru eens im Winter un schelld sik enen Appel, un as se sik den Appel so schelld, so sneet se sik in'n Finger und dat Blood feel in den Snee. »Ach,« säd de Fru, un süft'd so recht hoog up, un seg dat Blood vör sik an, un wöör so recht wehmödig, »hadd ik doch en Kind, so rood as Blood un so witt as Snee.« Un as se dat säd, so wurr ehr so recht fröhlich to Mode: ehr wöör recht, as schull dat warden. Do güng se to dem Huse, un't güng een Maand hen, de Snee vorgüng: un twe Maand, do wöör dat gröön: un dre Maand, da kömen de Blömer uut der Eerd, un veer Maand, do drungen sik alle Bömer in dat Holt, un de grönen Twyge wören all in eenanner wussen: door süngen de Vögelkens, dat dat ganze Holt schalld, un de Blöiten felen von den Bömern: do wöör de fofte Maand wech, un se stünn ünner dem Machandelboom, de röök so schön, do sprüng ehr dat Hart vor Freuden, un se füll up ere Knee un kunn sik nich laten: un as de soste Maand vorby wöör, da wurren de Früchte dick un staark, do wurr se ganß still: un de söwde Maand, do greep se na den Machandelbeeren un eet se so nydsch, do wurr se trurig un krank: do güng de achte Maand hen, un se reep eren Mann un weend un säd: »Wenn ik staarw, so begraaf my ünner den Machandelboom.« Do wurr se ganß getrost, un freude sik, bet de neegte Maand vorby wöör, do kreeg se en Kind, so witt as Snee un so rood as Blood, un as se dat seeg, so freude se sik so, dat se stürw.

もうずいぶん昔のこと、かれこれ二千年も前のこと、ひとりの金持ちの男がいた。男には美しく信心深い妻があって、二人はたいそう愛し合っていたが、子どもがなかった。二人は子をたいそう願い、妻は昼も夜もそのために祈ったが、授からず、授からなかった。二人の家の前には庭があって、そこにねずの木が立っていた。ある冬の日、妻はその下に立って林檎の皮を剥いていた。そうして林檎を剥いていると、指を切ってしまい、血が雪の上に落ちた。「ああ」と妻は言って深くため息をつき、目の前の血を眺めて、しみじみと切なくなった。「血のように赤く、雪のように白い子が授かればよいのに」そう言うと、妻の心はすっかり晴れやかになった。そうなりそうな気がしたのである。それから妻は家に入った。そして一月たつと雪が消え、二月たつと青々として、三月たつと花が地から出て、四月たつと林の木々がみな押し合うように茂って、緑の枝がすっかり絡み合った。そこでは小鳥たちが歌って林じゅうに響き、花が木々から散った。五月が過ぎ、妻はねずの木の下に立った。木はたいそうよい香りがして、妻の心は喜びに躍り、ひざまずいて自分を抑えられなかった。そして六月が過ぎると実が太って大きくなり、妻はすっかり静かになった。そして七月には、妻はねずの実に手を伸ばして貪るように食べ、悲しく病んだ。そして八月が過ぎると、妻は夫を呼んで泣きながら言った。「わたしが死んだら、ねずの木の下に埋めてください」それから妻はすっかり安らかになり、喜んで、九月が過ぎるまでそうしていた。そして雪のように白く血のように赤い子を産み、それを見ると、あまりの喜びに死んでしまった。

Do begroof ehr Mann se ünner den Machandelboom, un he füng an to wenen so sehr: ene Tydlang, do wurr dat wat sachter, un do he noch wat weend hadd, do hüll he up, un noch en Tyd, do nöhm he sik wedder ene Fru.

そこで夫は妻をねずの木の下に葬り、たいそう激しく泣きはじめた。しばらくするとそれは少し和らぎ、もう少し泣くとやんだ。そしてまたしばらくすると、彼はもう一度妻をめとった。

Mit de tweden Fru kreeg he ene Dochter, dat Kind awerst von der eersten Fru wöör en lüttje Sähn, un wöör so rood as Blood un so witt as Snee. Wenn de Fru ere Dochter so anseeg, so hadd se se so leef, awerst denn seeg se den lüttjen Jung an, un dat güng ehr so dorch't Hart, un ehr düchd as stünn he ehr allerwegen im Weg, un dachd denn man jümmer wo se ehr Dochter all dat Vörmägent towenden wull, un de Böse gas ehr dat in, dat se dem lüttjen Jung ganß gram wurr un stödd em herüm von en Eck in de anner, un buffd em hier un knuffd em door, so dat dat aarme Kind jümmer in Angst wöör. Wenn he denn uut de School köhm, so hadd he kene ruhige Städ.

二人目の妻とのあいだには娘が生まれた。だが最初の妻の子は小さな男の子で、血のように赤く雪のように白かった。この妻は自分の娘を見ればたいそういとおしかったが、そのあとで小さな男の子を見ると胸が刺され、どこにいても邪魔に思われて、どうやって財産をすっかり娘に譲ろうかとそればかり考えるようになった。そして悪魔がそう吹き込んだので、妻は小さな男の子をすっかり憎み、隅から隅へ突きまわし、ここで小突きあそこで拳を食らわせたので、哀れな子はいつも怯えていた。学校から帰ってきても、落ち着く場所がなかった。

Eens wöör de Fru up de Kamer gaan, do köhm de lüttje Dochter ook herup un säd: »Moder, gif my enen Appel.« -- »Ja, myn Kind,« säd de Fru un gaf ehr enen schönen Appel uut der Kist; de Kist awerst hadd enen grooten sworen Deckel mit en groot schaarp ysern Slott. »Moder,« säd de lüttje Dochter, »schall Broder nich ook enen hebben?« Dat vördrööt de Fru, doch säd se, »ja, wenn he uut de School kummt.« Un as se uut dat Fenster wohr wurr dat he köhm, so wöör dat recht, as wenn de Böse äwer ehr köhm, un se grappst to un nöhm erer Dochter den Appel wedder wech un säd: »Du schalst nich ehr enen hebben as Broder.« Do smeet se den Appel in de Kist un maakd de Kist to: do köhm de lüttje Jung in de Döhr, do gaf ehr de Böse in, dat se fründlich to ehm säd: »Myn Sähn, wullt du enen Appel hebben?« un seeg em so hastig an. »Moder,« säd de lüttje Jung, »wat sühst du gräsig uut! Ja, gif my enen Appel.« Do wöör ehr, as schull se em toreden. »Kumm mit my,« säd se un maakd den Deckel up, »hahl dy enen Appel heruut.« Un as sik de lüttje Jung henin bückd, so reet ehr de Böse, bratsch! slöög se den Deckel to, dat de Kopp afflöög un ünner de roden Appel füll. Da äwerleep ehr dat in de Angst, un dachd: »Kunn ik dat von my bringen!« Da güng se bawen na ere Stuw na erem Draagkasten un hahl' uut de bäwelste Schuuflad enen witten Dook, un sett't den Köpp wedder up den Hals un bünd den Halsdook so um, dat'n niks sehn kunn, un sett't em vör de Döhr up enen Stohl un gaf em den Appel in de Hand.

あるとき妻が部屋へ上がっていくと、小さな娘も上がってきて言った。「おかあさん、林檎をちょうだい」「ええ、いいよ」と妻は言って、櫃から美しい林檎を一つ出してやった。だがその櫃には大きく重い蓋があって、鋭い鉄の錠がついていた。「おかあさん」と小さな娘は言った。「お兄ちゃんにも一つあげないの」妻はそれを不快に思ったが、こう言った。「ええ、学校から帰ってきたらね」そして窓から男の子が帰ってくるのが見えると、まるで悪魔が乗り移ったかのようになって、娘から林檎をひったくって言った。「お兄ちゃんより先にもらうのはおよし」そして林檎を櫃に放り込んで蓋を閉めた。そこへ小さな男の子が戸口に立った。すると悪魔が吹き込んで、妻はやさしくこう言った。「坊や、林檎がほしいかい」そして鋭い目で男の子を見つめた。「おかあさん」と小さな男の子は言った。「なんておそろしい顔をしているの。うん、林檎をちょうだい」すると妻は、言い含めねばならぬと思った。「おいで」と妻は言って蓋を開けた。「自分で林檎を取っておいで」そして小さな男の子が身をかがめると、悪魔がけしかけて、ばたん、妻は蓋を叩き落とした。首が飛んで赤い林檎のなかに落ちた。すると妻は恐ろしくなって思った。「これを自分から遠ざけられたら」そこで上の自分の部屋へ行って簞笥のいちばん上の引き出しから白い布を出し、首をまた胴につけて、その布を首に巻いて何も見えないようにし、戸口の椅子に座らせて、手に林檎を持たせた。

Do köhm doorna Marleenken to erer Moder in de Kääk, de stünn by dem Führ un hadd enen Putt mit heet Water vör sik, den röhrd se jümmer üm. »Moder,« säd Marleenken, »Broder sitt vör de Döhr un süht ganß witt uut un hett enen Appel in de Hand, ik heb em beden, he schull my den Appel gewen, awerst he antwöörd my nich, do wurr my ganß grolich.« -- »Gah nochmaal hen,« säd de Moder, »un wenn he dy nich antworden will, so gif em eens an de Oren.« Do güng Marleenken hen und säd: »Broder, gif my den Appel.« Awerst he sweeg still, do gaf se em eens up de Oren, do feel de Kopp herünn, doräwer vörschrock se sik un füng an to wenen un to roren, un löp to erer Moder un säd: »Ach, Moder, ik hebb mynem Broder den Kopp afslagen,« un weend un weend un wull sik nich tofreden gewen. »Marleenken,« säd de Moder, »wat hest du dahn! Awerst swyg man still, dat et keen Mensch maarkt, dat is nu doch nich to ännern; wy willen em in Suhr kaken.« Do nöhm de Moder den lüttjen Jung un hackd em in Stücken, ded de in den Putt un kaakd em in Suhr. Marleenken awerst stünn daarby un weend un weend, un de Tranen füllen all in den Putt un se bruukden gor keen Solt.

そのあとマルレーンケンが台所の母親のところへ来た。母親は火のそばに立って、熱い湯の入った鍋を前にしてかきまわしつづけていた。「おかあさん」とマルレーンケンは言った。「お兄ちゃんが戸口に座っていて、まっ白な顔をして、手に林檎を持っているの。その林檎をちょうだいと頼んだのに、返事をしてくれないの。なんだかこわくなったわ」「もう一度行ってごらん」と母親は言った。「それでも返事をしないなら、耳を一つ張っておやり」そこでマルレーンケンは行って言った。「お兄ちゃん、林檎をちょうだい」だが兄は黙ったままだった。そこで娘が耳を張ると、首が転がり落ちた。娘はそれに驚いて泣きわめきはじめ、母親のところへ走って言った。「ああ、おかあさん、お兄ちゃんの首を叩き落としちゃった」そして泣いて泣いて、どうしても泣きやまなかった。「マルレーンケン」と母親は言った。「なんということをしたの。でも黙っておいで、誰にも気づかれないように。もうどうにもならないのだから。あの子を酢で煮てしまいましょう」そこで母親は小さな男の子を取って切り刻み、鍋に入れて酢で煮た。だがマルレーンケンはそばに立って泣いて泣いて、涙がみな鍋に落ちたので、塩はまるで要らなかった。

Da köhm de Vader to Huus un sett't sik to Disch un säd: »Wo is denn myn Sähn?« Da droog de Moder ene groote, groote Schöttel up mit Swartsuhr, un Marleenken weend un kunn sich nich hollen. Do säd de Vader wedder: »Wo is denn myn Sähn?« -- »Ach,« säd de Moder, »he is äwer Land gaan, na Mütten erer Grootöhm: he wull door wat blywen.« -- »Wat dait he denn door? Un heft my nich maal Adjüüs sechd!« -- »O he wull geern hen un bed my of he door wol sos Wäken blywen kunn; he is jo woll door uphawen.« -- »Ach,« säd de Mann, »my is so recht trurig, dat is doch nich recht, he hadd my doch Adjüüs sagen schullt.« Mit des füng he an to äten un säd: »Marleenken, wat weenst du? Broder wart wol wedder kamen.« -- »Ach, Fru,« säd he do, »wat smeckt my dat Äten schöön? Gif my mehr!« Un je mehr he eet, je mehr wull he hebben, un säd: »Geeft my mehr, gy schöhlt niks door af hebben, dat is as wenn dat all myn wör.« Un he eet un eet, un de Knakens smeet he all ünner den Disch, bet he allens up hadd. Marleenken awerst güng hen na ere Commod un nöhm ut de ünnerste Schuuf eren besten syden Dook, un hahl all de Beenkens un Knakens ünner den Disch heruut un bünd se in den syden Dook und droog se vör de Döhr un weend ere blödigen Tranen. Door läd se se ünner den Machandelboom in dat gröne Gras, un as se se door henlechd hadd, so war ehr mit eenmal so recht licht, un weend nich mer. Do füng de Machandelboom an sik to bewegen, un de Twyge deden sik jümmer so recht voneenanner, un denn wedder tohoop, so recht as wenn sik eener so recht freut un mit de Händ so dait. Mit des so güng dar so'n Newel von dem Boom un recht in dem Newel dar brennd dat as Führ, un uut dem Führ dar flöög so'n schönen Vagel heruut, de süng so herrlich un flöög hoog in de Luft, un as he wech wöör, do wör de Machandelboom as he vörhen west wöör, un de Dook mit de Knakens wöör wech. Marlenken awerst wöör so recht licht un vergnöögt, recht as wenn de Broder noch leewd. Do güng se wedder ganß lustig in dat Huus by Disch un eet.

そこへ父親が家に帰ってきて食卓につき、言った。「息子はどこだ」すると母親は、黒い酢煮の入った大きな大きな鉢を運んできた。マルレーンケンは泣いて、こらえきれなかった。そこで父親はまた言った。「息子はどこだ」「ああ」と母親は言った。「田舎へ、母方の大叔父のところへ行きましたよ。しばらくあちらにいるそうです」「そこで何をするというのだ。それに、わしに別れも言わずに」「ああ、あの子はぜひ行きたがって、六週間ほどいてもいいかとわたしに頼んだのです。あちらでよくしてもらっていますよ」「ああ」と男は言った。「わしはなんだか悲しい。これはよくない。別れくらい言っていくべきだった」そう言いながら男は食べはじめて言った。「マルレーンケン、何を泣いている。兄さんはまた帰ってくるさ」「ああ、おまえ」と男はそれから言った。「この料理はなんとうまいのだ。もっとくれ」そして食べれば食べるほどもっとほしくなって言った。「もっとくれ。おまえたちにはやらん。これはみなわしのもののような気がする」そして食べて食べて、骨はみな食卓の下に投げ捨て、すっかり平らげてしまった。だがマルレーンケンは簞笥のところへ行って、いちばん下の引き出しからいちばんよい絹の布を出し、食卓の下から小さな骨をみな拾い集めて絹の布に包み、戸口の前へ運び出して血の涙を流した。娘はそれをねずの木の下の緑の草に置いた。そしてそこに置くと、たちまち心がすっかり軽くなって、もう泣かなかった。すると、ねずの木が動きはじめ、枝がしきりに開いてはまた合わさった。ちょうど誰かが心から喜んで手を打つように。そのとき木から霧が立ちのぼり、その霧のなかで火のように燃えるものがあって、その火から美しい鳥が飛び出した。鳥はこの上なく見事に歌いながら高く空へ飛び上がった。そして鳥が去ると、ねずの木は前のとおりになっていて、骨を包んだ布は消えていた。マルレーンケンはすっかり心が軽く満ち足りて、まるで兄がまだ生きているかのようだった。そこで娘はすっかり陽気に家へ戻り、食卓について食べた。

De Vagel awerst flöög wech un sett't sik up enen Goldsmidt syn Huus un füng an to singen:

いっぽう鳥は飛び去って、金細工師の家にとまり、歌いはじめた。

»Mein Mutter, der mich schlacht, mein Vater, der mich aß, mein Schwester, der Marlenichen, sucht alle meine Benichen, bind't sie in ein seiden Tuch, legt's unter den Machandelbaum. Kywitt, kywitt, wat vör'n schöön Vagel bün ik!«

「おかあさんがぼくを殺し、おとうさんがぼくを食べた。妹のマルレーンヒェンが、ぼくの骨をみんな拾って、絹の布に包んで、置いてくれた、ねずの木の下に。キーウィット、キーウィット、なんて美しい鳥だろう、ぼくは!」

De Goldsmidt seet in syn Waarkstäd un maakd ene gollne Kede, do höörd he den Vagel, de up syn Dack seet un süng, un dat dünkd em so schöön. Da stünn he up, un as he äwer den Süll güng, do vörlöör he eenen Tüffel. He güng awer so recht midden up de Strat hen, eenen Tüffel un een Sock an. Syn Schortfell hadd he vör, un in de een Hand hadd he de golln Kede un in de anner de Tang; un de Sünn schynd so hell up de Strat. Door güng he recht so staan un seeg den Vagel an. »Vagel,« secht he do, »wo schöön kanst du singen! Sing my dat Stück nochmaal.« -- »Ne,« secht de Vagel, »twemaal sing ik nich umsünst. Gif my de golln Kede, so will ik dy't nochmaal singen.« -- »Door,« secht de Goldsmidt, »hest du de golln Kede, nu sing my dat nochmaal.« Do köhm de Vagel un nöhm de golln Kede so in de rechte Poot un güng vör den Goldsmidt sitten und süng:

金細工師は仕事場に座って金の鎖を作っていた。すると屋根にとまって歌う鳥の声が聞こえて、たいそう美しいと思った。そこで立ち上がり、敷居をまたいだとき、上靴を片方なくしてしまった。だが彼は通りのまんなかまで出ていった。上靴を片方、靴下を片方という姿で。前掛けをかけ、片手に金の鎖を、もう片方に鋏を持っていた。日が通りに明るく照っていた。彼はそこに立って鳥を見上げた。「鳥よ」と彼は言った。「なんて美しく歌うのだ。もう一度あの歌を歌っておくれ」「いや」と鳥は言った。「ただでは二度歌わない。その金の鎖をくれたら、もう一度歌ってやろう」「ほら」と金細工師は言った。「金の鎖をやる。さあもう一度歌っておくれ」すると鳥は下りてきて、金の鎖を右の足に取り、金細工師の前にとまって歌った。

»Mein Mutter, der mich schlacht, mein Vater, der mich aß, mein Schwester, der Marlenichen, sucht alle meine Benichen, bind't sie in ein seiden Tuch, legt's unter den Machandelbaum. Kywitt, kywitt, wat vör'n schöön Vagel bün ik!«

「おかあさんがぼくを殺し、おとうさんがぼくを食べた。妹のマルレーンヒェンが、ぼくの骨をみんな拾って、絹の布に包んで、置いてくれた、ねずの木の下に。キーウィット、キーウィット、なんて美しい鳥だろう、ぼくは!」

Da flög de Vagel wech na enem Schooster und sett't sik up den syn Dack un süng:

それから鳥は靴屋のところへ飛んでいって、その屋根にとまって歌った。

»Mein Mutter, der mich schlacht, mein Vater, der mich aß, mein Schwester, der Marlenichen, sucht alle meine Benichen, bind't sie in ein seiden Tuch, legt's unter den Machandelbaum. Kywitt, kywitt, wat vör'n schöön Vagel bün ik!«

「おかあさんがぼくを殺し、おとうさんがぼくを食べた。妹のマルレーンヒェンが、ぼくの骨をみんな拾って、絹の布に包んで、置いてくれた、ねずの木の下に。キーウィット、キーウィット、なんて美しい鳥だろう、ぼくは!」

De Schooster höörd dat un leep vör syn Döhr in Hemdsaarmels un seeg na syn Dack un mussd de Hand vör de Ogen hollen, dat de Sünn em nich blend't. »Vagel,« secht he, »wat kannst du schöön singen.« Da rööp he in syn Döhr henin: »Fru, kumm mal heruut, dar is een Vagel. Süh mal den Vagel, de kann maal schöön singen.« Do rööp he syn Dochter un Kinner un Gesellen, Jung un Maagd, un se kömen all up de Straat un seegen den Vagel an, wo schöön he wöör, un he hadd so recht rode un gröne Feddern, un üm den Hals wöör dat as luter Gold, un de Ogen blünken em im Kopp as Stern. »Vagel,« sägd de Schooster, »nu sing my dat Stück nochmaal.« -- »Ne,« secht de Vagel, »twemaal sing ik nich umsünst, du must my wat schenken.« -- »Fru,« säd de Mann, »gah na dem Bähn, up dem bäwelsten Boord door staan een Poor rode Schö, de bring herünn.« Do güng de Fru hen un hahl de Schö. »Door, Vagel,« säd de Mann, »nu sing my dat Stück nochmaal.« Do kühm de Vagel un nöhm de Schö in de linke Klau un flöög wedder up dat Dack und süng:

靴屋はそれを聞いてシャツ姿で戸口に駆け出し、屋根を見上げた。日がまぶしいので手を目の上にかざさねばならなかった。「鳥よ」と彼は言った。「なんて美しく歌うのだ」それから戸口のなかへ呼ばわった。「おい、出てこい、鳥がいるぞ。あの鳥を見てみろ、実に美しく歌う」それから娘も子どもらも職人も、下男も下女も呼んだ。みな通りに出てきて鳥を眺め、なんと美しいことかと思った。鳥は赤と緑の羽をしていて、首のまわりはまるで純金のようで、目は頭のなかで星のように輝いていた。「鳥よ」と靴屋は言った。「さあもう一度あの歌を歌っておくれ」「いや」と鳥は言った。「ただでは二度歌わない。何かくれなければ」「おい」と靴屋は妻に言った。「屋根裏へ行って、いちばん上の棚にある赤い靴を一足持ってきてくれ」そこで妻は行って靴を取ってきた。「ほら、鳥よ」と靴屋は言った。「さあもう一度あの歌を歌っておくれ」すると鳥は下りてきて靴を左の爪に取り、また屋根へ飛び上がって歌った。

»Mein Mutter, der mich schlacht, mein Vater, der mich aß, mein Schwester, der Marlenichen, sucht alle meine Benichen, bind't sie in ein seiden Tuch, legt's unter den Machandelbaum. Kywitt, kywitt, wat vör'n schöön Vagel bün ik!«

「おかあさんがぼくを殺し、おとうさんがぼくを食べた。妹のマルレーンヒェンが、ぼくの骨をみんな拾って、絹の布に包んで、置いてくれた、ねずの木の下に。キーウィット、キーウィット、なんて美しい鳥だろう、ぼくは!」

Un as he uutsungen hadd, so flöög he wech. De Kede hadd he in de rechte un de Schö in de linke Klau, und he flöög wyt wech na ene Mähl, un de Mähl güng »klippe klappe, klippe klappe, klippe klappe«. Do güng de Vagel up enen Lindenboom sitten, de vör de Mähl stünn un süng: »Mein Mutter, der mich schlacht,« -- do höörd een up, -- »mein Vater, der mich aß,« -- do höörden noch twe up un höörden dat, -- »mein Schwester, der Marlenichen« -- do höörden wedder veer up, -- »sucht alle meine Benichen, bind't sie in ein seiden Tuch,« -- nu hackden noch man acht, -- »legt's unter« -- nu noch man fyw, -- »den Machandelbaum.« -- nu noch man een. -- »Kywitt, kywitt, wat vör'n schöön Vagel bün ik!« -- Do hüll de lezte ook up un hadd dat lezte noch höörd. »Vagel,« secht he, »wat singst du schöön! Laat my dat ook hören, sing my dat nochmaal.« -- »Ne,« secht de Vagel, »twemaal sing ik nich umsünst, gif my den Mählensteen, so will ik dat nochmaal singen.« -- »Ja,« secht he, »wenn he my alleen tohöörd, so schullst du em hebben.« -- »Ja,« säden de annern, »wenn he nochmaal singt, so schall he em hebben.« Do köhm de Vagel herünn, un de Möllers saat'n all twintig mit Böhm an un böhrden Sten up, »hu uh uhp, hu uh uhp, hu uh uhp!« Do stöök de Vagel den Hals döör dat Lock un nöhm em um as enen Kragen, un flöög wedder up den Boom un süng:

そして歌い終えると飛び去った。鎖は右の爪に、靴は左の爪に持っていた。そして遠くの粉挽き小屋まで飛んでいった。粉挽き小屋は「かたん、ことん、かたん、ことん、かたん、ことん」と鳴っていた。そこで鳥は小屋の前に立つ菩提樹にとまって歌った。「おかあさんがぼくを殺し、」——すると一人が手を止めた——「おとうさんがぼくを食べた。」——すると二人が手を止めて聞き入った——「妹のマルレーンヒェンが、」——すると四人が手を止めた——「ぼくの骨をみんな拾って、絹の布に包んで、」——もう八人しか叩いていなかった——「置いてくれた、」——もう五人だけ——「ねずの木の下に。」——もう一人だけ——「キーウィット、キーウィット、なんて美しい鳥だろう、ぼくは!」——そこで最後の一人も手を止めて、最後のところを聞いた。「鳥よ」と彼は言った。「なんて美しく歌うのだ。おれにも聞かせてくれ、もう一度歌っておくれ」「いや」と鳥は言った。「ただでは二度歌わない。その挽き臼をくれたら、もう一度歌ってやろう」「ああ」と彼は言った。「あれがおれ一人のものなら、やるとも」「ああ」とほかの者も言った。「もう一度歌うなら、やればいい」そこで鳥が下りてくると、粉屋たちは二十人みなで梃を当てて石を持ち上げた。「よい、しょ、よい、しょ、よい、しょ」すると鳥は穴に首を突っ込み、それを襟のように首にかけて、また木へ飛び上がって歌った。

»Mein Mutter, der mich schlacht, mein Vater, der mich aß, mein Schwester, der Marlenichen, sucht alle meine Benichen, bind't sie in ein seiden Tuch, legt's unter den Machandelbaum. Kywitt, kywitt, wat vör'n schöön Vagel bün ik!«

「おかあさんがぼくを殺し、おとうさんがぼくを食べた。妹のマルレーンヒェンが、ぼくの骨をみんな拾って、絹の布に包んで、置いてくれた、ねずの木の下に。キーウィット、キーウィット、なんて美しい鳥だろう、ぼくは!」

Un as he dat uutsungen hadd, do deed he de Flünk von eenanner, un hadd in de rechte Klau de Kede un in de linke de Schö un üm den Hals den Mählensteen, und floog wyt wech na synes Vaders Huse.

そして歌い終えると、鳥は翼をひろげた。右の爪には鎖を、左の爪には靴を、首には挽き臼をかけて、遠く父の家へ飛んでいった。

In de Stuw seet de Vader, de Moder un Marleenken by Disch, un de Vader säd: »Ach, wat waart my licht, my is recht so good to Mode.« -- »Nä,« säd de Moder, »my is recht so angst, so recht as wenn en swoor Gewitter kummt.« Marleenken awerst seet un weend un weend, da köhm de Vagel anflegen, un as he sik up dat Dack sett't, »ach,« säd de Vader, »my is so recht freudig un de Sünn schont buten so schöön, my is recht, as schull ik enen olen Bekannten weddersehn.« -- »Ne,« säd de Fru, »my is so angst, de Täne klappern my, un dat is my as Führ in den Adern.« Un se reet sik ehr Lyfken up un so mehr, awer Marleenken seet in en Eck un weend, un hadd eren Platen vör de Ogen, un weend den Platen ganß meßnatt. Do sett't sik de Vagel up den Machandelboom un süng: »Mein Mutter, der mich schlacht,« -- Do hüll de Moder de Oren to un kneep de Ogen to, un wull nich sehn un hören, awer dat bruusde ehr in de Oren as de allerstaarkste Storm, un de Ogen brennden ehr un zackden as Blitz. -- »Mein Vater, der mich aß,« -- »Ach, Moder,« secht de Mann, »door is en schöön Vagel, de singt so herrlich, de Sünn schynt so warm, un dat rückt as luter Zinnemamen.« -- »Mein Schwester, der Marlenichen« -- Do läd Marleenken den Kopp up de Knee un weend in eens wech, de Mann awerst säd: »Ik gah henuut, ik mutt den Vagel dicht by sehn.« -- »Ach, gah nich,« säd de Fru, »my is as beewd dat ganße Huus un stünn in Flammen.« Awerst de Mann güng henuut un seeg den Vagel an: »Sucht alle meine Benichen, bind't sie in ein seiden Tuch, legt's unter den Machandelbaum. Kywitt, kywitt, wat vör'n schöön Vagel bin ik!« -- Mit des leet de Vagel de gollne Kede fallen, un se feel dem Mann jüst um'n Hals, so recht hier herüm, dat se recht so schöön passd. Do güng he herin un säd: »Süh, wat is dat vör'n schöön Vagel, heft my so'ne schöne gollne Kede schenkd, un süht so schöön uut.« De Fru awerst wöör so angst, un füll langs in de Stuw hen, un de Mütz füll ehr von dem Kopp. Do süng der Vagel wedder: »Mein Mutter, der mich schlacht,« -- »Ach, dat ik dusend Föder ünner de Eerd wöör, dat ik dat nich hören schull!« -- »Mein Vater, der mich aß,« -- Do füll de Fru vör dood nedder. -- »Mein Schwester, der Marlenichen« -- »Ach,« säd Marleenken, »ik will ook henuut gahn un sehn, of de Vagel my wat schenkt?« Do güng se henuut. -- »Sucht alle meine Benichen, bind't sie in ein seiden Tuch.« -- Do smeet he ehr de Schö herünn. -- »Legt's unter den Machandelbaum. Kywitt, kywitt, wat vör'n schöön Vagel bün ik!« -- Do wöör ehr so licht un frölich. Do truck se de neen roden Schö an, un danßd un sprüng herin. »Ach,« säd se, »ik wöör so trurig, as ik henuut güng, un nu is my so licht, dat is maal en herrlichen Vagel, hett my en Paar rode Schö schenkd.« -- »Ne,« säd de Fru un sprüng up, un de Hoor stünnen ehr to Baarg as Führsflammen, »my is as schull de Welt ünnergahn, ik will ook henuut, of my lichter warden schull.« Un as se uut de Döhr köhm, bratsch! smeet ehr de Vagel den Mählensteen up den Kopp, dat se ganß tomatscht wurr. De Vader un Marleenken höörden dat un güngen henuut. Do güng en Damp un Flamm un Führ up von der Städ, un as dat vorby wöör, do stünn de lüttje Broder door, un he nöhm synen Vader un Marleenken by der Hand, un wören alle dre so recht vergnöögt un güngen in dat Huus by Disch un eeten.

部屋では父と母とマルレーンケンが食卓についていた。父は言った。「ああ、なんだか心が軽い。実によい気分だ」「いいえ」と母は言った。「わたしはなんだか不安です。ひどい雷雨が来るときのように」だがマルレーンケンは座って泣いて泣いていた。そこへ鳥が飛んできて屋根にとまると、「ああ」と父は言った。「わしは実に喜ばしい気分で、外の日もこんなに美しく照っている。まるで古い知り合いにまた会うような気がする」「いいえ」と妻は言った。「わたしは不安でたまりません。歯ががちがち鳴って、血管のなかが火のようです」そして胴着を引き裂き、なおさらそうなった。だがマルレーンケンは隅に座って泣き、前掛けを目に当てて、それをすっかり濡らしてしまった。そこで鳥はねずの木にとまって歌った。「おかあさんがぼくを殺し、」——すると母は耳をふさぎ目を閉じて、見まいと聞くまいとした。だが耳のなかでは最も激しい嵐のように鳴り響き、目は焼けるようで稲妻のように閃いた——「おとうさんがぼくを食べた。」——「ああ、おまえ」と男は言った。「あそこに美しい鳥がいて、実に見事に歌っている。日はこんなに暖かく照って、まるで肉桂のような香りがする」——「妹のマルレーンヒェンが、」——そこでマルレーンケンは膝に頭をのせて泣きつづけた。だが男は言った。「外へ出よう。あの鳥をすぐそばで見なければ」「ああ、行かないでください」と妻は言った。「家じゅうが震えて炎に包まれるような気がします」だが男は外へ出て鳥を見た。「ぼくの骨をみんな拾って、絹の布に包んで、置いてくれた、ねずの木の下に。キーウィット、キーウィット、なんて美しい鳥だろう、ぼくは!」——そのとき鳥は金の鎖を落とした。それはちょうど男の首にかかって、このあたりにぴたりと美しく収まった。そこで男はなかに入って言った。「見てくれ、なんという美しい鳥だ。こんな美しい金の鎖をくれて、見た目もこんなに美しい」だが妻はたいそう不安になって、部屋のなかで倒れ伏し、頭巾が落ちた。そこで鳥はまた歌った。「おかあさんがぼくを殺し、」——「ああ、千尋の地の底にいて、これを聞かずに済んだなら」——「おとうさんがぼくを食べた。」——そこで妻は死んだように倒れた——「妹のマルレーンヒェンが、」——「ああ」とマルレーンケンは言った。「わたしも外へ出て、あの鳥が何かくれるか見てこよう」そう言って外へ出た——「ぼくの骨をみんな拾って、絹の布に包んで、」——そこで鳥は娘に靴を落としてやった——「置いてくれた、ねずの木の下に。キーウィット、キーウィット、なんて美しい鳥だろう、ぼくは!」——すると娘は心が軽く陽気になった。娘は新しい赤い靴を履いて、踊り跳ねながら家に入った。「ああ」と娘は言った。「出ていくときはあんなに悲しかったのに、今はこんなに心が軽い。なんてすばらしい鳥でしょう。赤い靴を一足くれたのよ」「いいえ」と妻は言って跳び起きた。髪は炎のように逆立っていた。「この世が終わるような気がする。わたしも外へ出よう。少しは楽になるかもしれない」そして戸口を出たとたん、ばたん、鳥が挽き臼をその頭に落としたので、妻はぺしゃんこに潰れてしまった。父とマルレーンケンはその音を聞いて外へ出た。するとその場所から煙と炎と火が立ちのぼり、それが収まると、そこに小さな兄が立っていた。兄は父とマルレーンケンの手を取り、三人はすっかり満ち足りて家に入り、食卓について食べた。

和訳は claude-opus-5 がこのために作ったもので、原資料ではない(translation_type: AI_GENERATED)。 既存の published 訳を写したものではなく、学術的な定訳でもない。 段落は原文と一対一に対応させてあり、段落数の一致は機械で検査している。和訳は Embedding に入れていない —— 入れると測ったことの数字が汚れるためである。

緊張のうつりかわり

本文を 12 等分し、張りつめた語(死・血・恐れ・剣…)から和らいだ語(祝い・眠り・ 婚礼…)を引いて、話の中で 0〜1 に均したもの。自前の辞書である。翻訳を経た本文を測っているので、これは原話ではなくこの訳の性質である。

00.510%25%50%75%100%0% 地点 / 緊張度 0.69% 地点 / 緊張度 018% 地点 / 緊張度 0.627% 地点 / 緊張度 0.636% 地点 / 緊張度 0.446% 地点 / 緊張度 0.655% 地点 / 緊張度 0.664% 地点 / 緊張度 0.673% 地点 / 緊張度 0.682% 地点 / 緊張度 191% 地点 / 緊張度 0.8100% 地点 / 緊張度 0.6JourneyJourneyFamilyFamilyFamilyFamilyFamilyFamily話の進行 →
縦は緊張度(この話の中での相対値。話をまたいで比べられる量ではない)、横は本文の進行。 上端の小さな字は、その区画で不釣り合いに多く出た出来事語である。

出来事の並び(数え上げ)

区画ごとに、コーパス全体の出現率に対して不釣り合いに多く出た引き金語を採っている。 生の回数で採ると、`father`/`mother` を持つ Family がほぼ全区画で勝つ(実測)。

Journey→Journey→Family→Family→Family→Family→Family→Family

似ている民話

多言語 Embedding のコサイン近傍。類似度は歴史的な起源や伝播を証明する値ではない。同じ本の話は文体を共有するぶん必ず似るので、そう分かるよう印を付けてある。

#題名文化圏類似度出典
1Von dem Fischer un syner Fruドイツ語圏0.977同じ本
2De drei Vügelkensドイツ語圏0.969同じ本
3Der Hase und der Igelドイツ語圏0.968同じ本
4Märchen von einem, der auszog, das Fürchten zu lernenドイツ語圏0.949同じ本
5Tischchen deck dich, Goldesel und Knüppel aus dem Sackドイツ語圏0.943同じ本
6Daumesdickドイツ語圏0.942同じ本
7Sechse kommen durch die ganze Weltドイツ語圏0.942同じ本
8Der Geist im Glasドイツ語圏0.939同じ本
9Die drei Männlein im Waldeドイツ語圏0.939同じ本
10Der Sperling und seine vier Kinderドイツ語圏0.938同じ本
11Die kluge Bauerntochterドイツ語圏0.937同じ本
12Hans im Glückドイツ語圏0.937同じ本

話を刻んで比べた近傍

話を 150 語ずつの窓に切り、話の平均を引いてから窓ごとに比べたときの近傍。 話をまるごと 1 本のベクトルにする上の一覧より、独英グリムの同じ話をよく当てた (測ったこと の H-05)。「筋の順番が似ている」ではない —— 順番をまったく使わない突き合わせでも同じだけ当たったので、 効いているのは刻んで細かく比べていることである。

#題名文化圏類似度出典
1the juniper-treeドイツ語圏0.239別の本
2Gooloo the Magpie, and the Wahroogahオーストラリア先住民0.081別の本
3The Story of the Half-man-riding-on-the-worse-half-of-a-lame-horseアナトリア0.077別の本
4Riquet with the Tuftフランス0.075別の本
5Concerning the Leopard, the Squirrel, and the Tortoiseナイジェリア南部0.069別の本
6The Enchanted Cave of Cesh Corranアイルランド0.069別の本

この話を並べて読む →