民話をさがす / ドイツ語圏
Von dem Fischer un syner Fru
ドイツ語圏(Germany) / 本文の言語 ドイツ語 / 出典の刊年 1921 / 3,020 語
出典と権利
| 出典の本 | Deutsche Märchen gesammelt durch die Brüder Grimm |
|---|---|
| 提供 | Project Gutenberg / https://www.gutenberg.org/ebooks/77905 |
| 採集・編者 | Jacob Grimm; Wilhelm Grimm |
| 刊年の根拠 | 扉に『Hundertfünfundzwanzigstes Tausend 1921』、初版表示は『Erstes Tausend 1911』 |
| 権利状態 | Public Domain (United States)(US)/確認日 2026-09-08 |
| 地図上の位置 | 緯度 50.9 / 経度 9.5(精度 culture_region)。話の舞台でも採集地でもなく、この本が扱う文化圏のおおよその中心である。 |
本文 ・ 和訳対照
Project Gutenberg の本文から、PG のヘッダ・フッタ・商標文言を除いたもの。段落は原文のままである。
左=原文(原資料)右=和訳(AI が作ったもの)
Dar wöör maal eens en Fischer un syne Fru, de waanden tosamen in'n Pißputt, dicht an der See, un de Fischer güng alle Dage hen un angeld; un he angeld un angeld.
むかし、漁師とその女房がいて、海のすぐそばのしょんべん壺に一緒に住んでいた。漁師は毎日出かけて釣りをした。釣って、釣って、釣りつづけた。
So seet he ook eens by de Angel un seeg jümmer in das blanke Water henin: un he seet un seet.
あるときも彼は釣り竿のそばに座って、澄んだ水のなかをじっと見つめていた。そうして座って、座りつづけた。
Do güng de Angel to Grund, deep ünner, un as he se heruphaald, so haald he enen grooten Butt heruut. Do säd de Butt to em: »Hör mal, Fischer, ik bidd dy, laat my lewen, ik bün keen rechten Butt, ik bün'n verwünschten Prins. Wat helpt dy dat, dat du my doot maakst? Ik würr dy doch nich recht smecken: sett my wedder in dat Water un laat my swemmen.« -- »Nu,« säd de Mann, »du bruukst nich so veel Wöörd to maken, eenen Butt, de spreken kann, hadd ik doch wol swemmen laten.« Mit des sett't he em wedder in dat blanke Water, do güng de Butt to Grund und leet enen langen Strypen Bloot achter sik. Do stünn de Fischer up un güng nah syne Fru in'n Pißputt.
すると釣り糸が底へ、深く深く沈んでいき、引き上げてみると、大きなかれいが上がってきた。するとかれいは彼に言った。「なあ漁師、頼むから生かしておいてくれ。おれはほんとうのかれいじゃない、呪いをかけられた王子なんだ。おれを殺したって何になる。どうせうまくもあるまい。また水に戻して泳がせてくれ」「なに」と男は言った。「そんなに言葉を並べることはない。口をきくかれいなら、こっちもどのみち泳がせてやったさ」そう言ってかれいをまた澄んだ水へ戻すと、かれいは底へ沈んでいき、長い血の筋をあとに残した。そこで漁師は立ち上がって、しょんべん壺の女房のところへ帰った。
»Mann,« säd de Fru, »hest du hüüt niks fungen?« -- »Ne,« säd de Mann, »ik füng enen Butt, de säd he wöör en verwünschten Prins, da hebb ik em wedder swemmen laten.« -- »Hest du dy denn niks wünschd?« säd de Fru. --»Ne,« säd de Mann, »wat schull ik my wünschen?« -- »Ach,« säd de Fru, »dat is doch äwel, hyr man jümmer in'n Pißputt to waanen, dat stinkt un is so eeklig. Du haddst uns doch ene lüttje Hütt wünschen kunnt. Ga noch hen un roop em: segg em wy wählt 'ne lüttje Hütt hebben, he dait dat gewiß.« -- »Ach,« säd de Mann, »wat schull ik door noch hengaan?« -- »I,« säd de Fru, »du haddst em doch fungen, un hest em wedder swemmen laten, he dait dat gewiß. Ga glyk hen.« De Mann wull noch nicht recht, wull awerst syn Fru ook nicht to weddern syn un güng hen na de See.
「あんた」と女房は言った。「今日は何も釣れなかったのかい」「ああ」と男は言った。「かれいを一匹釣ったが、呪いをかけられた王子だと言うから、また泳がせてやった」「それで、何も願わなかったのかい」と女房は言った。「ああ」と男は言った。「何を願えというんだ」「ねえ」と女房は言った。「こんなしょんべん壺にいつまでも住むなんて、ひどいことじゃないか。臭いし気味が悪い。小さな小屋くらい願えただろうに。もう一度行って呼んでおくれ。小さな小屋がほしいと言ってごらん。きっとかなえてくれるよ」「なに」と男は言った。「どうしてまたあそこへ行かねばならん」「だって」と女房は言った。「あんたはあれを釣り上げて、また泳がせてやったんだろう。きっとかなえてくれる。さっさとお行き」男はまだ気が進まなかったが、女房に逆らうのもいやで、海へ出かけていった。
As he door köhm, wöör de See ganß gröön un geel un goor nich mee so blank. So güng he staan un säd:
そこへ着くと、海はすっかり緑と黄色になっていて、もうまるで澄んでいなかった。そこで彼は立って言った。
»Manntje, Manntje, Timpe Te, Buttje, Buttje in de See, myne Fru de Ilsebill will nich so as ik wol will.«
「マンチェ、マンチェ、ティンペ・テー、かれいよ、かれいよ、海のかれいよ、うちの女房のイルゼビルが、おれの望みどおりにしてくれぬ」
Do köhm de Butt answemmen un säd: »Na, wat will se denn?« -- »Ach,« säd de Mann, »ik hebb dy doch fungen hatt, nu säd myn Fru ik hadd my doch wat wünschen schullt. Se mag nich meer in'n Pißputt wanen, se wull geern 'ne Hütt.« -- »Ga man hen,« säd de Butt, »se hett se all.«
するとかれいが泳いできて言った。「で、女房は何を望んでいる」「いや」と男は言った。「おれはおまえを釣り上げたんだが、女房が、何か願うべきだったと言うんだ。もうしょんべん壺には住みたくない、小屋がほしいそうだ」「帰るがいい」とかれいは言った。「もう手に入っている」
Do güng de Mann hen, un syne Fru seet nich meer in'n Pißputt, dar stünn awerst ene lüttje Hütt, un syne Fru seet vor de Döhr up ene Bänk. Do nöhm syne Fru em by de Hand un säd to em: »Kumm man herin, süh, nu is dat doch veel beter.« Do güngen se henin, un in de Hütt was een lüttjen Vörplatz un ene lüttje herrliche Stuw un Kamer, wo jem eer Beed stünn, un Kääk un Spysekamer, allens up dat beste mit Gerädschoppen, un up dat schönnste upgefleyt, Tinntüüg un Mischen (Messing), wat sik darin höört. Un achter was ook en lüttjen Hof mit Hönern un Aanten, un en lüttjen Goorn mit Grönigkeiten un Aaft (Obst). »Süh,« säd de Fru, »is dat nich nett?« -- »Ja,« säd de Mann, »so schall't blywen, nu wähl wy recht vergnögt lewen.« -- »Dat wähl wy uns bedenken,« säd de Fru. Mit des eeten se wat un güngen to Bedd.
そこで男が帰ってみると、女房はもうしょんべん壺にいなかった。そこには小さな小屋が建っていて、女房は戸口の前の腰掛けに座っていた。女房は男の手を取って言った。「さあお入り。ほら、これでずっとましだろう」二人がなかに入ると、小屋には小さな玄関と、小さな立派な居間と、寝床の置かれた寝間と、台所と食糧部屋があった。何もかも上等な道具がそろい、この上なく美しく並べられていて、錫の器も真鍮の器も、そこにあるべきものがそろっていた。そして裏には鶏と家鴨のいる小さな庭と、青物と果物のある小さな菜園もあった。「ほら」と女房は言った。「すてきじゃないか」「ああ」と男は言った。「これでいい。これで気持ちよく暮らそう」「それは考えてみよう」と女房は言った。そうして二人は何か食べて寝床に入った。
So güng dat wol 'n acht oder veertein Dag, do säd de Fru: »Hör, Mann, de Hütt is ook goor to eng, un de Hof un de Goorn is so kleen: de Butt hadd uns ook wol een grötter Huus schenken kunnt. Ich much woll in enen grooten stenern Slott wanen; ga hen tom Butt, he schall uns en Slott schenken.« -- »Ach, Fru,« säd de Mann, »de Hütt is jo god noog, wat wähl wy in'n Slott wanen.« -- »I wat,« säd de Fru, »ga du man hen, de Butt kann dat jümmer doon.« -- »Ne, Fru,« säd de Mann, »de Butt hett uns eerst de Hütt gewen, ik mag nu nich all wedder kamen, den Butt muchd et vördreten.« -- »Ga doch,« säd de Fru, »he kann dat recht good un dait dat geern; ga du man hen.« Dem Mann wöör syn Hart so swoor, un wull nich; he säd by sik sülwen: »Dat is nich recht,« he güng awerst doch hen.
それから八日か十四日ほどたつと、女房は言った。「ねえ、あんた、この小屋はあまりに狭いし、庭も菜園も小さすぎる。かれいはもっと大きな家をくれてもよかったんだよ。わたしは大きな石の城に住みたい。かれいのところへ行っておくれ。城をくれるはずだ」「おい、おまえ」と男は言った。「この小屋で十分じゃないか。城になど住んでどうする」「なんだって」と女房は言った。「いいから行っておいで。かれいならいつでもできるんだから」「いや、おまえ」と男は言った。「かれいはまず小屋をくれたんだ。もうまた行く気にはなれん。かれいも嫌がるだろう」「行っておいで」と女房は言った。「あれならちゃんとできるし、喜んでしてくれる。さあ行って」男は胸が重くて行きたくなかった。心のうちで「これはよくない」と言った。だがそれでも出かけていった。
As he an de See köhm, wöör dat Water ganß vigelett un dunkelblau un grau un dick, und goor nich meer so gröön un geel, doch wöör't noch still. Do güng he staan un säd:
海に着くと、水はすっかり紫と濃い青と灰色に濁っていて、もう緑でも黄色でもなかった。それでもまだ静かだった。そこで彼は立って言った。
»Manntje, Manntje, Timpe Te, Buttje, Buttje in de See, myne Fru de Ilsebill will nich so as ik wol will.«
「マンチェ、マンチェ、ティンペ・テー、かれいよ、かれいよ、海のかれいよ、うちの女房のイルゼビルが、おれの望みどおりにしてくれぬ」
»Na, wat will se denn?« säd de Butt. »Ach,« säd de Mann half bedrööft, »se will in'n groot stenern Slott wanen.« -- »Ga man hen, se stait vor der Döhr,« säd de Butt.
「で、女房は何を望んでいる」とかれいは言った。「いや」と男は半ば沈んで言った。「大きな石の城に住みたいそうだ」「帰るがいい。女房は戸口の前に立っている」とかれいは言った。
Da güng de Mann hen un dachd he wull nah Huus gaan, as he awerst daar köhm, so stün door 'n grooten stenern Pallast, un syn Fru stünn ewen up de Trepp un wull henin gaan. Do nöhm se em by de Hand und säd: »Kumm man herin.« Mit des güng he mit ehr henin, un in den Slott wöör ene groote Dehl mit marmelstenern Asters (Estrich), un dar wören so veel Bedeenters, de reten de grooten Dören up, un de Wende wören all blank un mit schöne Tapeten, un in de Zimmers luter gollne Stöhl un Dischen, un kristallen Kroonlüchters hüngen an den Bähn, un so wöör dat all de Stuwen und Kamers mit Footdeken; un dat Aeten un de allerbeste Wyn stünn up den Dischen as wenn se breken wullen. Un achter dem Huse wöör ook'n grooten Hof mit Peerd- un Kohstall, un Kutschwagens up dat allerbeste, ook was door en grooten herrlichen Goorn mit de schönnsten Blomen un fyne Aaftbömer, un en Lustholt wol 'ne halwe Myl lang, door wören Hirschen un Reh un Hasen drin un allens wat man sik jümmer wünschen mag. »Na,« säd de Fru, »is dat nu nich schön?« -- »Ach ja,« säd de Mann, »so schall't ook blywen, nu wähl wy ook in das schöne Slott wanen un wähl tofreden syn.« -- »Dat wähl wy uns bedenken,« säd de Fru, »un wählen't beslapen.« Mit des güngen se to Bedd.
そこで男は帰ろうとして家へ向かったが、着いてみるとそこには大きな石の宮殿が建っていて、女房はちょうど階段の上にいて、なかへ入ろうとしていた。女房は男の手を取って言った。「さあお入り」そうして男は女房と一緒になかへ入った。城には大理石の床の大きな広間があり、大勢の召使いがいて、大きな扉を開けてくれた。壁はどれも光り輝いて美しい壁掛けがかかり、部屋という部屋には金の椅子と机ばかりが置かれ、水晶のシャンデリアが天井から下がり、どの居間も寝間も絨毯が敷かれていた。そして食べものとこの上なく上等な葡萄酒が、机が壊れそうなほど並んでいた。家の裏にも、馬小屋と牛小屋のある大きな庭があって、馬車もこの上なく立派なものがそろっていた。また、この上なく美しい花と上等な果樹のある見事な菜園と、半里ほどもある遊びの林があって、そこには鹿も麕も兎もいて、望みうるものが何でもあった。「さあ」と女房は言った。「これで美しくないかい」「ああ」と男は言った。「これでいい。この美しい城に住んで満足しよう」「それは考えてみよう」と女房は言った。「ひと晩寝て考えよう」そうして二人は寝床に入った。
Den annern Morgen waakd de Fru to eerst up, dat was jüst Dag, un seeg uut jem ehr Bedd dat herrliche Land vör sik liggen. De Mann reckd sik noch, do stödd se em mit dem Ellbagen in de Syd und säd: »Mann, sta up un kyk mal uut dem Fenster. Süh, kunnen wy nich König warden äwer all düt Land? Ga hen tom Butt, wy wählt König syn.« -- »Ach, Fru,« säd de Mann, »wat wähl wy König syn! Ik mag nich König syn.« -- »Na,« säd de Fru, »wult du nich König syn, so will ik König syn. Ga hen tom Butt, ik will König syn.« -- »Ach, Fru,« säd de Mann, »wat wullst du König syn? dat mag ik em nich seggen.« -- »Worüm nich?« säd de Fru, »ga stracks hen, ik mutt König syn.« Do güng de Mann hen un wöör ganß bedrööft, dat syne Fru König warden wull. »Dat is nich recht un is nich recht,« dachd de Mann. He wull nich hen gaan, güng awerst doch hen.
翌朝、女房が先に目を覚ました。ちょうど夜明けで、寝床から目の前に広がる見事な土地を眺めた。男はまだ伸びをしていた。すると女房は肘で男の脇を突いて言った。「あんた、起きて窓から見てごらん。ほら、わたしたちはこの土地ぜんぶの王になれないかしら。かれいのところへ行っておくれ。わたしたちは王になるんだ」「おい、おまえ」と男は言った。「王になってどうする。おれは王になどなりたくない」「そうかい」と女房は言った。「あんたが王になりたくないなら、わたしが王になる。かれいのところへ行っておくれ。わたしが王になる」「おい、おまえ」と男は言った。「どうして王になどなりたいんだ。そんなことは言いに行けん」「どうして行けないの」と女房は言った。「さっさと行っておいで。わたしは王にならねばならない」そこで男は出かけたが、女房が王になりたがるのがすっかり気に病まれた。「これはよくない、よくない」と男は思った。行きたくなかったが、それでも出かけていった。
Un as he an de See köhm, do wöör de See ganß swartgrau, un dat Water geerd so von ünnen up un stünk ook fuul. Do güng he staan und säd:
海に着くと、海はすっかり黒灰色になっていて、水は底から泡立ち、腐ったにおいがした。そこで彼は立って言った。
»Manntje, Manntje, Timpe Te, Buttje, Buttje in de See, myne Fru de Ilsebill will nich so as ik wol will.«
「マンチェ、マンチェ、ティンペ・テー、かれいよ、かれいよ、海のかれいよ、うちの女房のイルゼビルが、おれの望みどおりにしてくれぬ」
»Na, wat will se denn?« säd de Butt. »Ach,« säd de Mann, »se will König warden.« -- »Ga man hen: se is't all,« säd de Butt.
「で、女房は何を望んでいる」とかれいは言った。「いや」と男は言った。「王になりたいそうだ」「帰るがいい。もうなっている」とかれいは言った。
Do güng de Mann hen, un as he na dem Pallast köhm, so wöör dat Slott veel grötter worren, mit enem grooten Toorn un herrlyken Zyrat doran. Un de Schildwacht stünn vor de Döhr, un dar wören so väle Soldaten un Pauken un Trumpeten. Un as he in dat Huus köhm, so wöör allens von purem Marmelsteen mit Gold, un sammtne Deken un groote gollne Quasten. Do güngen de Dören von dem Saal up, door de ganße Hofstaat wöör, un syne Fru seet up einem hogen Troon von Gold und Demant, un hadd ene groote gollne Krone up un den Zepter in der Hand von purem Gold un Edelsteen, un up beyden Syden by ehr stünnen ses Jumpfern in ene Reeg, jümmer ene enen Kops lüttjer as de annere. Do güng he staan un säd: »Ach, Fru, büst du nu König?« -- »Ja,« säd de Fru, »nu bün ik König.« Do stünn he un seeg se an, un as he se do een Flach (eine Zeitlang) so ansehn hadd, säd he: »Ach, Fru, wat lett dat schöön, wenn du König büst! Nu wähl wy ook niks meer wünschen.« -- »Ne, Mann,« säd de Fru, un wöör ganß unruhig, »my waart de Tyd un Wyl al lang, ik kann dat nich meer uthollen. Ga hen tom Butt, König bün ik, nu mutt ik ook Kaiser warden.« -- »Ach, Fru,« säd de Mann, »wat wullst du Kaiser warden.« -- »Mann,« säd se, »ga tom Butt, ik will Kaiser syn.« -- »Ach, Fru,« säd de Mann, »Kaiser kann he nich maken, ik mag dem Butt dat nich seggen; Kaiser is man eenmal im Reich: Kaiser kann de Butt jo nich maken, dat kann un kann he nich.«
そこで男が帰って宮殿に着くと、城はずっと大きくなっていて、大きな塔と見事な飾りがついていた。戸口の前には衛兵が立ち、たくさんの兵隊と太鼓と喇叭があった。そして家に入ると、何もかも純粋な大理石と金でできていて、天鵞絨の掛けものと大きな金の房飾りがあった。そして広間の扉が開くと、そこには宮廷じゅうの者がいて、女房は金とダイヤモンドの高い玉座に座り、大きな金の冠をかぶり、手には純金と宝石の笏を持っていた。その両わきには六人の侍女が一列に並んでいて、いつも一人が隣より頭一つぶん小さかった。そこで男は立って言った。「おい、おまえ、これで王になったのか」「ああ」と女房は言った。「これでわたしは王だ」男は立って女房を見つめ、しばらくそうして眺めてから言った。「おい、おまえ、王になったおまえはなんと立派に見えることか。これでもう何も願うまい」「いいえ、あんた」と女房は言い、すっかり落ち着かない様子だった。「わたしには時が長すぎる。もうこらえきれない。かれいのところへ行っておくれ。わたしは王だ、こんどは皇帝にならねばならない」「おい、おまえ」と男は言った。「どうして皇帝になどなりたいんだ」「あんた」と女房は言った。「かれいのところへ行って。わたしは皇帝になる」「おい、おまえ」と男は言った。「皇帝にはしてもらえん。そんなことをかれいには言えん。皇帝は国にひとりきりだ。かれいに皇帝は作れん、できるはずがない」
»Wat, säd de Fru, »ik bün König un du büst man myn Mann, wullt du glyk hengaan? Glyk ga hen, kann he König maken, kann he ok Kaiser maken, ik will un will Kaiser syn; glyk ga hen.« Da mussd he hengaan. Do de Mann awer hengüng, wöör em ganß bang, un as he so güng, dachd he by sik: »Düt gait und gait nich good: Kaiser is to uutvörschaamt, de Butt wart am Ende möd.«
「なんだって」と女房は言った。「わたしは王で、あんたはただのわたしの亭主だよ。すぐに行くのかい。さっさとお行き。王にできるなら皇帝にもできる。わたしはどうしても皇帝になりたい。さっさとお行き」そこで男は出かけるほかなかった。だが歩きながら男はすっかり怖くなって、道々こう思った。「これはよくない、よくない。皇帝などあつかましすぎる。かれいもしまいには嫌気がさすだろう」
Mit des köhm he an de See, do wöör de See noch ganß swart und dick und fing al so von ünnen up to geeren, dat et so Blasen smee un et güng so em Keekwind äwer hen, dat et sik so köhrd; un de Mann wurr groen (grauen). Do güng he staan un säd:
そうして海に着くと、海はもうすっかり黒く濁って、底から泡立ちはじめて泡を吹き、吹き渡る風がそれを渦巻かせた。男はぞっとした。そこで彼は立って言った。
»Manntje, Manntje, Timpe Te, Buttje, Buttje in de See, myne Fru de Ilsebill will nich so as ik wol will.«
「マンチェ、マンチェ、ティンペ・テー、かれいよ、かれいよ、海のかれいよ、うちの女房のイルゼビルが、おれの望みどおりにしてくれぬ」
»Na wat will se denn?« säd de Butt. -- »Ach, Butt,« säd he, »myn Fru will Kaiser warden.« -- »Ga man hen,« säd de Butt, »se is't all.«
「で、女房は何を望んでいる」とかれいは言った。「ああ、かれいよ」と男は言った。「女房は皇帝になりたいそうだ」「帰るがいい」とかれいは言った。「もうなっている」
Do güng de Mann hen, un as he door köhm, so wöör dat ganße Slott von poleertem Marmelsteen mit albasternen Figuren un gollnen Zyraten. Vör de Döhr marscheerden de Soldaten un se blösen Trumpeten un slögen Pauken un Trummeln. Awerst in dem Huse da güngen de Baronen un Grawen un Herzogen man so as Bedeenters herum; do makten se em de Dören up, de von luter Gold wören. Un as he herinköhm, dor seet syne Fru up enen Troon, de wöör von een Stück Gold, un wöör wol twe Myl hoog. Un hadd ene groote gollne Kroon up, de wöör dre Elen hoch un mit Briljanten un Karfunkelsteen besett't. In de ene Hand hadde se den Zepter un in de annere Hand den Reichsappel, un up beiden Syden by eer door stünnen de Trabanten so in twe Regen, jümmer en lüttger as de annere, von dem allergröttesten Rysen, de wöör twe Myl hoog, bet to dem allerlüttjesten Dwaark, de wöör man so groot as min lüttje Finger. Un vör ehr stünnen so vele Fürsten un Herzogen. Door güng de Mann tüschen staan un säd: »Fru, büst du nu Kaiser?« -- »Ja,« säd se, »ik bün Kaiser.« Do güng he staan un beseeg se sik so recht, un as he se so'n Flach ansehen hadd, so säd he: »Ach, Fru, watt lett dat schöön, wenn du Kaiser büst.« -- »Mann,« säd se, »wat staitst du door? Ik bün nu Kaiser, nu will ik awerst ook Paabst warden, ga hen tom Butt.« -- »Ach, Fru,« säd de Mann, »watt wulst du man nich? Paabst kannst du nich warden, Paabst is man eenmal in der Kristenhait, dat kann he doch nich maken.« -- »Mann,« säd se, »ik will Paabst warden, ga glyk hen, ik mutt hüüt noch Paabst warden.« -- »Ne, Fru,« säd de Mann, »dat mag ik em nich seggen, dat gait nich good, dat is to groff, tom Paabst kann de Butt nich maken.« -- »Mann, wat Snack!« säd de Fru, »kann he Kaiser maken, kann he ook Paabst maken. Ga foorts hen, ik bünn Kaiser un du büst man myn Mann, wult du wol hengaan?« Do wurr he bang un güng hen, em wöör awerst ganß flau, un zitterd un beewd, un de Knee un de Waden slakkerden em. Un dar streek so'n Wind äwer dat Land, un de Wolken flögen, as dat düster wurr gegen Awend. De Bläder waiden von den Bömern, und dat Water güng und bruusd as kaakd dat, un platschd an dat Aever, un von feern seeg he de Schepen, de schöten in der Noot, un danßden un sprüngen up den Bülgen. Doch wöör de Himmel noch so'n bitten blau in de Midd, awerst an den Syden door toog dat so recht rood up as en swohr Gewitter. Do güng he recht vörzufft (verzagt) staan in de Angst un säd:
そこで男が帰って着いてみると、城はすっかり磨かれた大理石でできていて、雪花石膏の像と金の飾りがついていた。戸口の前では兵隊が行進し、喇叭を吹き、太鼓と小太鼓を打っていた。だが家のなかでは男爵も伯爵も公爵も、ただの召使いのように歩きまわっていた。彼らは男のために、純金でできた扉を開けてくれた。そして入っていくと、女房はひと塊の金でできた玉座に座っていて、その高さは二里もあった。大きな金の冠をかぶっていて、それは三エレの高さがあり、ダイヤモンドとざくろ石がちりばめられていた。片手には笏を、もう片方の手には宝珠を持ち、その両わきには近衛が二列に並んでいた。いつも一人が隣より小さく、いちばん大きな巨人は二里の高さがあり、いちばん小さな小人はわたしの小指ほどの大きさしかなかった。そしてその前には大勢の諸侯と公爵が立っていた。男はそのあいだに立って言った。「おまえ、これで皇帝になったのか」「ああ」と女房は言った。「わたしは皇帝だ」男は立ってしみじみと女房を眺め、しばらくそうして見てから言った。「おい、おまえ、皇帝になったおまえはなんと立派に見えることか」「あんた」と女房は言った。「そこで何をつっ立っているの。わたしは今や皇帝だけれど、こんどは法王にもなりたい。かれいのところへ行っておくれ」「おい、おまえ」と男は言った。「いったい何になりたくないというんだ。法王にはなれん。法王はキリスト教国にひとりきりだ。かれいにもできはせん」「あんた」と女房は言った。「わたしは法王になる。さっさと行っておくれ。今日じゅうに法王にならねばならない」「いや、おまえ」と男は言った。「そんなことは言えん。うまくいかん。あつかましすぎる。かれいに法王は作れん」「あんた、何をばかな」と女房は言った。「皇帝にできるなら法王にもできる。すぐお行き。わたしは皇帝で、あんたはただのわたしの亭主だよ。行くのかい、行かないのかい」そこで男は怖くなって出かけたが、すっかり気が抜けて、震えおののき、膝もふくらはぎもがくがくした。そして風が陸を吹き渡り、雲が飛んで、夕方のように暗くなった。木々から葉が吹き散らされ、水は煮え立つように鳴り騒いで岸に打ちつけ、遠くには船が見えた。船は危難のうちに砲を撃ち、波の上で踊り跳ねていた。それでも空のまんなかはまだ少し青かったが、両のはしでは激しい雷雨のように赤く染まっていた。そこで彼は恐ろしさにすっかりおののきながら立って言った。
»Manntje, Manntje, Timpe Te, Buttje, Buttje in de See, myne Fru de Ilsebill will nich so as ik wol will.«
「マンチェ、マンチェ、ティンペ・テー、かれいよ、かれいよ、海のかれいよ、うちの女房のイルゼビルが、おれの望みどおりにしてくれぬ」
»Na, wat will se denn?« säd de Butt. »Ach,« säd de Mann, »se will Paabst warden.« -- »Ga man hen, se is't all',« säd de Butt.
「で、女房は何を望んでいる」とかれいは言った。「いや」と男は言った。「法王になりたいそうだ」「帰るがいい。もうなっている」とかれいは言った。
Do güng he hen, un as he door köhm, so wöör dar as en groote Kirch mit luter Pallastens ümgewen. Door drängd he sik dorch dat Volk: inwendig was awer allens mit dausend un dausend Lichtern erleuchtet, un syne Fru wöör in luter Gold gekledet, un seet noch up enem veel högeren Troon, un hadde dre groote gollne Kronen up, un üm ehr dar so veel von geistlykem Staat, un up beyden Syden by ehr door stünnen twe Regen Lichter, dat gröttste so dick un groot as de allergröttste Toorn, bet to dem allerkleensten Käkenlicht; un alle de Kaisers un de Königen de legen vör ehr up de Kne un küßden ehr den Tüffel. »Fru,« säd de Mann un seeg se so recht an, »büst du nu Paabst?« -- »Ja,« säd se, »ik bün Paabst.« Do güng he staan un seeg se recht an, un dat wöör as wenn he in de hell Sunn seeg. As he se do en Flach ansehn hadd, so segt he: »Ach, Fru, wat lett dat schöön, wenn du Paabst büst!« Se seet awerst ganß styf as en Boom, un rüppeld un röhrd sik nich. Do säd he: »Fru, nu sy tofreden, nu du Paabst büst, nu kannst du doch niks meer warden.« -- »Dat will ik my bedenken,« säd de Fru. Mit des güngen se beyde to Bedd, awerst se wöör nich tofreden, un de Girighait leet se nich slapen, se dachd jümmer wat se noch warden wull.
そこで男が帰って着いてみると、そこには大きな教会のようなものがあって、まわりを宮殿がぐるりと囲んでいた。彼は人ごみを掻き分けて入った。なかは千も千もの灯りで照らされ、女房はすっかり金の衣をまとって、もっとずっと高い玉座に座り、大きな金の冠を三つかぶっていた。まわりには聖職の者が大勢いて、その両わきには灯りが二列に並んでいた。いちばん大きな灯りはいちばん大きな塔ほども太く大きく、いちばん小さな台所の蝋燭にまで至っていた。そして皇帝も王もみな女房の前にひざまずいて、その上靴に口づけしていた。「おまえ」と男は言って、しみじみと女房を見つめた。「これで法王になったのか」「ああ」と女房は言った。「わたしは法王だ」男は立ってしみじみと女房を見た。それは明るい太陽を見るようだった。しばらくそうして眺めてから、彼は言った。「おい、おまえ、法王になったおまえはなんと立派に見えることか」だが女房は木のようにすっかり硬く座って、身じろぎもしなかった。そこで男は言った。「おまえ、もう満足しろ。法王になったのだから、もうこれ以上何にもなれまい」「それは考えてみよう」と女房は言った。そうして二人とも寝床に入ったが、女房は満足せず、欲が眠らせてくれなかった。女房はまだ何になろうかと考えつづけた。
De Mann slepp recht good un fast, he hadd den Dag veel lopen, de Fru awerst kunn goor nicht inslapen, un smeet sik von een Syd to der annern de ganße Nacht un dachd man jümmer wat se noch wol warden kunn, un kunn sik doch up niks meer besinnen. Mit des wull de Sünn upgaan, un as se dat Morgenrood seeg, richt'd se sik äwer End im Bedd un seeg door henin, un as se uut dem Fenster de Sünn so herup kamen seeg, »ha,« dachd se, »kunn ik nich ook de Sünn un de Maan upgaan laten?« -- »Mann,« säd se un stöd em mit dem Ellbagen in de Ribben, »waak up, ga hen tom Butt, ik will warden as de lewe Gott.« De Mann was noch meist in'n Slaap, awerst he vörschrock sik so, dat he uut dem Bedd füll. He meend he hadd sik vörhöörd un reef sik de Ogen uut un säd: »Ach, Fru, wat säd'st du?« -- »Mann,« säd se, »wenn ik nich de Sünn un de Maan kan upgaan laten, un mutt dat so ansehn, dat de Sünn un de Maan upgaan, ik kann dat nich uuthollen, un hebb kene geruhige Stünd meer, dat ik se nich sülwst kann upgaan laten.« Do seeg se em so recht gräsig an, dat em so'n Schudder äwerleep. »Glyk ga hen, ik will warden as de lewe Gott.« -- »Ach, Fru,« säd de Mann, un füll vör eer up de Knee, »dat kann de Butt nich. Kaiser un Paabst kann he maken, ik bidd dy, sla in dy un blyf Paabst.« Do köhm se in de Booshait, de Hoor flögen ehr so wild üm den Kopp, do reet se sik dat Lyfken up, un geef em eens mit dem Foot un schreed: »Ik holl dat nich uut, un holl dat nich länger uut, wult du hengaan?« Do slööpd he sik de Büren an un leep wech as unsinnig.
男はぐっすりよく眠った。その日はずいぶん歩いたのである。だが女房はまるで寝つけず、ひと晩じゅう寝返りを打って、まだ何になれるだろうかと考えつづけたが、もう何も思いつけなかった。そのうち日が昇ろうとした。そして朝焼けを見ると、女房は寝床で身を起こしてそれを眺めた。そして窓から太陽が昇ってくるのを見て、「ああ」と思った。「わたしには太陽も月も昇らせられないのかしら」「あんた」と女房は言って、肘で男の肋を突いた。「起きて、かれいのところへ行っておくれ。わたしは神さまになりたい」男はまだ半ば眠っていたが、あまりに驚いて寝床から落ちた。聞き違えたと思って目をこすり、こう言った。「おい、おまえ、今なんと言った」「あんた」と女房は言った。「わたしが太陽も月も昇らせられなくて、太陽と月が昇るのをただ眺めていなければならないなんて、こらえきれない。自分で昇らせられないかぎり、心の安まる時はない」そう言って女房はおそろしい目で男をにらんだので、男は身震いした。「さっさとお行き。わたしは神さまになりたい」「おい、おまえ」と男は言い、女房の前にひざまずいた。「それはかれいにはできん。皇帝や法王にはできても。頼むから思いとどまって、法王のままでいてくれ」すると女房は怒り狂い、髪を荒々しく頭のまわりに振り乱し、胴着を引き裂いて、男を足で蹴って叫んだ。「こらえきれない、もうこれ以上こらえきれない。行くのかい、行かないのかい」そこで男はズボンを引っかけて、狂ったように駆け出した。
Buten awer güng de Storm, un bruusde dat he kuum up de Föten staan kunn: de Huser un de Bömer waiden um, un de Baarge beewden, un de Felsenstücken rullden in de See, un de Himmel wöör ganß pickswart, un dat dunnerd un blitzd, un de See güng in so hoge swarte Bülgen as Kirchentöörn un as Baarge, un de hadden bawen alle ene witte Kroon von Schuum up. Do schre he, un kun syn egen Woord nich hören:
だが外では嵐が吹き荒れ、立っていられないほど鳴り騒いでいた。家も木も吹き倒され、山は震え、岩の塊が海へ転がり落ち、空はすっかり真っ黒で、雷が鳴り稲妻が走り、海は教会の塔のように、山のように高い黒い波を立て、その頂はみな泡の白い冠をかぶっていた。そこで男は叫んだが、自分の言葉さえ聞こえなかった。
»Manntje, Manntje, Timpe Te, Buttje, Buttje in der See, myne Fru de Ilsebill will nich so as ik wol will.«
「マンチェ、マンチェ、ティンペ・テー、かれいよ、かれいよ、海のかれいよ、うちの女房のイルゼビルが、おれの望みどおりにしてくれぬ」
»Na, wat will se denn?« säd de Butt. »Ach,« säd he, »se will warden as de lewe Gott.« -- »Ga man hen, se sitt all wedder in'n Pißbutt.«
「で、女房は何を望んでいる」とかれいは言った。「いや」と男は言った。「神さまになりたいそうだ」「帰るがいい。女房はもうまたしょんべん壺に座っている」
Door sitten se noch bet up hüüt un düssen Dag.
二人は今日この日まで、そこに座っている。
和訳は claude-opus-5 がこのために作ったもので、原資料ではない(translation_type: AI_GENERATED)。 既存の published 訳を写したものではなく、学術的な定訳でもない。 段落は原文と一対一に対応させてあり、段落数の一致は機械で検査している。和訳は Embedding に入れていない —— 入れると測ったことの数字が汚れるためである。
緊張のうつりかわり
本文を 12 等分し、張りつめた語(死・血・恐れ・剣…)から和らいだ語(祝い・眠り・ 婚礼…)を引いて、話の中で 0〜1 に均したもの。自前の辞書である。翻訳を経た本文を測っているので、これは原話ではなくこの訳の性質である。
出来事の並び(数え上げ)
区画ごとに、コーパス全体の出現率に対して不釣り合いに多く出た引き金語を採っている。 生の回数で採ると、`father`/`mother` を持つ Family がほぼ全区画で勝つ(実測)。
Trial
似ている民話
多言語 Embedding のコサイン近傍。類似度は歴史的な起源や伝播を証明する値ではない。同じ本の話は文体を共有するぶん必ず似るので、そう分かるよう印を付けてある。
| # | 題名 | 文化圏 | 類似度 | 出典 |
|---|---|---|---|---|
| 1 | Von dem Machandelboom | ドイツ語圏 | 0.977 | 同じ本 |
| 2 | De drei Vügelkens | ドイツ語圏 | 0.966 | 同じ本 |
| 3 | Der Hase und der Igel | ドイツ語圏 | 0.963 | 同じ本 |
| 4 | Märchen von einem, der auszog, das Fürchten zu lernen | ドイツ語圏 | 0.944 | 同じ本 |
| 5 | Tischchen deck dich, Goldesel und Knüppel aus dem Sack | ドイツ語圏 | 0.936 | 同じ本 |
| 6 | Sechse kommen durch die ganze Welt | ドイツ語圏 | 0.936 | 同じ本 |
| 7 | Das Bürle im Himmel | ドイツ語圏 | 0.935 | 同じ本 |
| 8 | Daumesdick | ドイツ語圏 | 0.934 | 同じ本 |
| 9 | Die kluge Bauerntochter | ドイツ語圏 | 0.933 | 同じ本 |
| 10 | Der Geist im Glas | ドイツ語圏 | 0.933 | 同じ本 |
| 11 | Der Sperling und seine vier Kinder | ドイツ語圏 | 0.932 | 同じ本 |
| 12 | Die drei Männlein im Walde | ドイツ語圏 | 0.932 | 同じ本 |
話を刻んで比べた近傍
話を 150 語ずつの窓に切り、話の平均を引いてから窓ごとに比べたときの近傍。 話をまるごと 1 本のベクトルにする上の一覧より、独英グリムの同じ話をよく当てた (測ったこと の H-05)。「筋の順番が似ている」ではない —— 順番をまったく使わない突き合わせでも同じだけ当たったので、 効いているのは刻んで細かく比べていることである。
| # | 題名 | 文化圏 | 類似度 | 出典 |
|---|---|---|---|---|
| 1 | The Fisherman and His Wife | ドイツ語圏 | 0.169 | 別の本 |
| 2 | Sigiris Siñño, the Giant | スリランカ | 0.105 | 別の本 |
| 3 | The Stupid Boy | スリランカ | 0.065 | 別の本 |
| 4 | Frederick and Catherine | ドイツ語圏 | 0.061 | 別の本 |
| 5 | King Arthur's Cave | ウェールズ | 0.059 | 別の本 |
| 6 | Der Sperling und seine vier Kinder | ドイツ語圏 | 0.057 | 同じ本 |