民話をさがす / ジャマイカ
Tiger Catching the Sheep-thief
ジャマイカ(Jamaica) / 本文の言語 英語 / 原話の言語 jam / 出典の刊年 1924 / 1,298 語
出典と権利
| 出典の本 | Jamaica Anansi Stories |
|---|---|
| 提供 | Project Gutenberg / https://www.gutenberg.org/ebooks/72735 |
| 採集・編者 | Martha Warren Beckwith |
| 刊年の根拠 | 扉に『PUBLISHED BY THE AMERICAN FOLK-LORE SOCIETY … 1924』、序文の署名に『April, 1924.』 |
| 権利状態 | Public Domain (United States)(US)/確認日 2026-09-14 |
| 地図上の位置 | 緯度 18.1 / 経度 -77.3(精度 culture_region)。話の舞台でも採集地でもなく、この本が扱う文化圏のおおよその中心である。 |
本文 ・ 和訳対照
Project Gutenberg の本文から、PG のヘッダ・フッタ・商標文言を除いたもの。段落は原文のままである。
左=原文(原資料)右=和訳(AI が作ったもの)
a. The Escape.
a. 逃れる
Joseph Macfarlane, Moneague, St. Ann.
語り手 ジョゼフ・マクファーレン(セントアン、モニーグ)
One day was an old lady name Mis’ Madder, had twenty sheep. Mr. Anansi went an’ gi’ her a hen an’, couple week after, Mr. Anansi went back fe de hen. An’ said, “Didn’t you gi’ me de hen, Mr. Anansi?” An’ said, “Oh, no! Missus, me hen wud have hegg, hegg, on hegg, chicken on chicken!” An’ said, “De only t’ing I can do’ Mr. Anansi, go in de sheep-pen an’ tak a sheep!” It went on till de nineteen was gone, leave one. Tiger says, “Mis’ Madder, I’ll kill de sheep tak a half an’ ketch Mr. Anansi.” Tiger kill i’, put ’e skin over himself. When Mr. Anansi come, Tiger bawl like a sheep “Ba-a-a-a!” Miss Madder say, “All right, Mr. Anansi, I don’ wan’ to hear any more talkin’; tak’ de las’ sheep an’ go.” Anansi say, “T’ank you, Miss Madder, won’ come back an’ worry you fe no more fowl!”
ある日、マダーさんという名の年寄りの女がいて、羊を二十頭持っていた。アナンシさんが行って雌鶏を一羽やり、二週間ほどしてアナンシさんはその雌鶏を返してもらいに戻った。女は言った。「その雌鶏はくださったのではありませんか、アナンシさん?」 アナンシは言った。「とんでもない奥さん! おれの雌鶏は卵を産んで、卵の上に卵、雛の上に雛と増えたはずだ!」 女は言った。「それならわたしにできることは一つだけです、アナンシさん、羊小屋へ行って羊を一頭お取りなさい!」 そうして十九頭がなくなり、一頭だけ残った。虎が言った。「マダーさん、おれがその羊を殺して半分もらい、アナンシさんを捕まえてやろう」。虎は羊を殺して、その皮をかぶった。アナンシさんが来ると、虎は羊のように「メエエエ!」と鳴いた。マダーさんは言った。「わかりましたアナンシさん、もう何も聞きたくありません。最後の羊を持って行ってください」。アナンシは言った。「ありがとうマダーさん、もう鶏のことで煩わせに戻りはしませんよ!」
When he went off, under way said, “Yah! dis sheep hebby, sah!” Went home, de wife an’ chil’ren sit roun’ him wid bowl an’ knife. Mr. Anansi tak de knife cut de t’roat an’ say, “Lawd! me wife, dis fellow fat till no hav any blood!” Cut de belly come down, Tiger jump out hold him. Mr. Anansi say, “He! he! Brar Tiger, wha’ you do?” Tiger say, “Miss Madder ha’ twenty sheep an’ if me no tie you, him wi’ say you an’ me eat dem.” Anansi say, “If dem tak dem big banana trash tie me, I wi’ be glad, but if dey could a tak dat ’itte bit o’ banana t’read tie me, I should be so sorry!” An’ dey tie him wid de small banana trash an’ t’row into de sea, an’ he jus’ open his leg an’ run under water. An’ from dat time you see Anansi running under water.
そして去って道の途中で言った。「やれ! この羊は重いぞ!」 家に帰ると、女房と子どもたちが鉢と小刀を持って囲んだ。アナンシさんは小刀を取って喉を切って言った。「なんてこった女房、こいつは太っていて血が出ないぞ!」 腹を切り下ろすと、虎が跳び出してつかまえた。アナンシさんは言った。「へ! へ! 虎どん、何をする?」 虎は言った。「マダーさんは羊を二十頭持っていた。おまえを縛らなければ、おまえとおれで食べたと言われる」。アナンシは言った。「あの大きな芭蕉の枯れ葉で縛ってくれるなら嬉しいが、あの細い芭蕉の繊維で縛られたら、それはもう悲しい!」 そこでみなは細い芭蕉の枯れ葉でアナンシを縛って海へ投げ込んだ。アナンシは脚を広げて水の下を走り去った。その時から、アナンシが水の下を走るのを見かけるのである。
b. The Substitute.
b. 身代わり
Samuel Christie, St. Ann’s Bay.
語り手 サミュエル・クリスティ(セントアンズ・ベイ)
Anansi is a smart one, very smart, likes to do unfair business. So one day was walking t’ru a lady property an’ kill a little bird; so him pass de lady yard an’ say, “Missus, me beg you mak little bird stan’ till me come back?” Lady said, “Put it down, Anansi.” Lef’ de bird an’ he never come back till he know de bird spile. De lady t’row de bird. He come back, say, “Missus, me jus’ call fe de litt’e bird me lef’ t’odder day. Say, “Anansi, de bird spoil an’ me t’row it away!”—“No, missus, you kyan’ t’row ’way me bird! Jus’ call an’ me want i’!” Lady say, “Well, Anansi, before you ill-treat me, go in de sheep-pen an’ tak a sheep.”
アナンシは賢い男で、たいそう賢く、ずるいことをするのが好きだった。ある日、ある婦人の地所を歩いていて小鳥を一羽殺した。そして婦人の屋敷を通りかかって言った。「奥さん、戻ってくるまでこの小鳥を預かってもらえませんか?」 婦人は「置いていきなさい、アナンシ」と言った。アナンシは鳥を置いていって、腐るころまで戻らなかった。婦人は鳥を捨てた。アナンシが戻ってきて言った。「奥さん、先日預けた小鳥をもらいに来ました」。婦人は言った。「アナンシ、鳥は腐ったから捨てましたよ!」——「いけません奥さん、おれの鳥を捨てるなんて! いま取りに来たんだ、返してもらいたい!」 婦人は言った。「それならアナンシ、わたしをいじめる前に、羊小屋へ行って羊を一頭お取りなさい」
Anansi was quite glad fe dat, get a sheep fe de bird! An’ go down fin’ a sheep-pen wid plenty of sheep. Anansi go an’ tak dat one, an’ after dat, ev’ry night he tak one. Lady fin’ all de sheep was los’, so tell de head man mus’ keep watch of de sheep-pen. So de head-man was Tiger. Tiger tak out dat sheep was in de sheep-pen an’ dress himself wid sheep-skin. Anansi have suspicion an’ get a frien’ to go wid him dat night, ask de frien’ to catch de sheep. So as him frien’ t’row on de rope on Tiger head, Anansi fin’ it was Tiger an’ him ask excuse, go to a good distance where can mak escape, holla, “Dat somet’ing you ketch deh no sheep,—Brar Tiger!”
アナンシは大喜びだった。小鳥一羽で羊が手に入るとは! そして下りていくと、羊がたくさんいる羊小屋があった。アナンシは行って一頭取り、それから毎晩一頭ずつ取った。婦人は羊がみななくなったので、頭役に羊小屋を見張らせることにした。その頭役が虎だった。虎は羊小屋にいた羊を出して、その皮をかぶった。アナンシは怪しんで、その夜は友だちを連れていき、羊を捕まえてくれと頼んだ。そして友だちが虎の頭に縄を投げると、アナンシは相手が虎だと気づき、失礼と言って、逃げられるだけの距離まで離れてから叫んだ。「おまえがつかまえたのは羊じゃないぞ——虎どんだ!」
Tiger tie de frien’ carry him up to de yard tell de mistress dis is de man been destroying de sheep all de time!
虎はその友だちを縛って屋敷へ連れていき、これがずっと羊を荒らしていた男だと女主人に告げた!
c. In the House-top.
c. 屋根の上で
Thomas White, Maroon Town, Cock-pit country.
語り手 トマス・ホワイト(コックピット地方、マルーン・タウン)
Mr. Goolin pay Anansi a hundred poun’ to mak him wife talk, [6] an’ Anansi was live upon Mr. Goolin ev’ry day an’ go to Mr. Goolin yard ev’ry day fe money. Mr. Goolin get tired of Anansi an’ couldn’t get rid of Anansi out of him yard. Tiger hear, an’ go to Mr. Goolin tell him dat him will stop Anansi from comin’ in yard. An’ so Tiger did; Tiger turn a big barrow an’ go lie down in de common. Anansi come now an’ say, “Mawnin’, Mr. Goolin.” Mr. Goolin say, “Mawnin’, Mr. Anansi.” Anansi says, “I might well tell you de trut’! De amount of what money you pay me fe yo’ wife, it is not enough!” Mr. Goolin says, “Well, I have no more money to pay you again.” Anansi says, “O Mr. Goolin! you couldn’t tell me a word as dat!” Mr. Goolin says to Anansi, “Mr. Anansi, all I can do fe you, go in de common see a big barrow lie down dere. You can go catch it.”
グーリンさんはアナンシに百ポンド払って妻に口をきかせた [6]。それでアナンシは毎日グーリンさんにたかり、毎日グーリンさんの屋敷へ金をせびりに行った。グーリンさんはアナンシに嫌気がさしたが、屋敷から追い払えなかった。虎がそれを聞いて、グーリンさんのところへ行き、アナンシが屋敷へ来ないようにしてやろうと言った。そして虎はそうした。虎は大きな去勢豚に化けて、共有地に寝そべった。アナンシが来て言った。「おはよう、グーリンさん」。グーリンさんは言った。「おはよう、アナンシさん」。アナンシは言った。「本当のことを言わせてもらうが、奥方のために払ってもらった金は足りませんな!」 グーリンさんは言った。「もう払う金はありません」。アナンシは言った。「おやグーリンさん! そんなことをおっしゃるとは!」 グーリンさんはアナンシに言った。「アナンシさん、わたしにできるのはこれだけだ。共有地へ行きなさい、大きな去勢豚が寝そべっている。捕まえていいですよ」
Anansi tek him rope an’ go in de common an’ him tie de big barrow an’ him put it jus’ right across him shoulder. An’ he was goin’ along till him ketch part of de way, him says to himself, “Ha! if I didn’t cunnie, I wouldn’t get dis big barrow t’-day.” So look an’ see a long beard come down on him face. Dat was Tiger! Tiger go fe shake him an’ he say, “O Brar Tiger, no shake! no shake! no shake!”
アナンシは縄を取って共有地へ行き、大きな去勢豚を縛って、肩にかついだ。そして歩いていって道の途中まで来ると、ひとりごちた。「はっ! おれが賢くなかったら、今日この大きな去勢豚は手に入らなかったな」。そして見ると、長い髭が顔に垂れ下がっていた。それは虎だった! 虎が揺すろうとすると、アナンシは言った。「おお虎どん、揺するな! 揺するな! 揺するな!」
Anansi [7] run fe him house an’, when he get near, him holler to him wife say, “Shet de back do’, open de front do’, Brar Tiger come!” Wife say, “Wha’ you say? say wash out de pot?”—“No! shet de back do’, open de front do’!”—“Wha’ you say? put on de pot, come?” Him say, “No-o-o! s-h-e-t de b-a-c-k d-o-o-o! o-p-e-n de f-r-o-n-t d-o-o-o-o!”
アナンシ [7] は家へ駆け、近づくと女房に叫んだ。「裏戸を閉めて表戸を開けろ、虎どんが来る!」 女房は言う。「なんですって? 鍋を洗えって?」——「違う! 裏戸を閉めて表戸を開けろ!」——「なんですって? 鍋を火にかけろって?」 アナンシは言った。「違うううう! う——ら——ど——を——し——め——て、お——も——て——ど——を——あ——け——ろ——!」
Wife put up all dem chil’ren quite a-top, and, as Anansi put down Tiger, Anansi fly up a-top, too.
女房は子どもたちをみな屋根の上へ上げ、アナンシが虎を下ろすと、アナンシも屋根へ飛び上がった。
An’ Tiger was layin’ down in de hall middle, an’ all de chil’ren an’ de wife, dem all upon house-top. Anansi have six chil’ren. De chil’ one of dem, says he hungry. As de chil’ say he hungry, Anansi shove down dat chil’ t’ Brar Tiger. Tiger swallow him. Anodder cry out hungry again; Anansi shove him down, Tiger swallow him. Anodder one cry hungry again; Anansi shove him down gi’ Tiger, Tiger swallow him. Deh’s t’ree gone. Him was deh again till anodder one cry hungry; Anansi shove him down to Tiger, Tiger swallow him. For a good time again de odder one cry out hungry; Anansi shove him down gi’ Tiger, Tiger swallow him. Good time again, de las’ chil’ lef’, him cry hungry. Anansi shove him down gi’ Tiger, Tiger swallow him. Lef’ him an’ him wife, two single, now. Anansi fell in sleep. De wife tak needle an’ t’read an’ sew Anansi trouser-foot upon her frock-tail. When Anansi wake out of sleep, him wife cry hungry now. Anansi shove down him wife to give Tiger. De woman frock-tail sew up on Anansi trouser-foot an’ ketch him up back. An’ de lady was deh for a good time until him cry hungry again an’ Anansi shove him down gi’ Tiger an’ Tiger swallow Mrs. Anansi.
そして虎は広間の真ん中に寝そべり、子どもたちも女房もみな屋根の上にいた。アナンシには子が六人いる。子の一人が腹が減ったと言った。子が腹が減ったと言うと、アナンシはその子を虎どんのところへ突き落とした。虎は呑み込んだ。もう一人が腹が減ったと叫ぶ。アナンシは突き落とし、虎は呑み込んだ。また一人が腹が減ったと叫ぶ。アナンシは突き落として虎にやり、虎は呑み込んだ。これで三人。しばらくしてまた一人が腹が減ったと言う。アナンシは突き落として虎にやり、虎は呑み込んだ。またしばらくしてもう一人が腹が減ったと叫ぶ。アナンシは突き落として虎にやり、虎は呑み込んだ。またしばらくして、最後に残った子が腹が減ったと叫ぶ。アナンシは突き落として虎にやり、虎は呑み込んだ。あとはアナンシと女房の二人きりになった。アナンシは眠り込んだ。女房は針と糸を取って、アナンシのズボンの裾を自分の裾に縫いつけた。アナンシが眠りから覚めると、こんどは女房が腹が減ったと言う。アナンシは女房を突き落として虎にやった。女の裾がアナンシのズボンの裾に縫いつけられていて、アナンシを引き戻した。そして女はしばらくそこにいたが、また腹が減ったと言い、アナンシは突き落として虎にやり、虎はアナンシの女房を呑み込んだ。
Anansi was deh on de house-top until he feel hungry now. An’ says to Tiger, “Brar Tiger, you know what you do? I’s a man dat’s so fat, if I drop on de bare eart’ I’s goin’ to mash up; so if you want me to eat, you want to cut a whole heap a dry trash.” An’ Tiger went an’ cut a whole heap a dry trash an’ carried de dry trash come an’ he t’rown de dry trash.
アナンシは屋根の上にいたが、こんどは自分が腹が減ってきた。そして虎に言った。「虎どん、どうすればいいか教えよう。おれはたいそう太っているから、裸の地面に落ちたら潰れてしまう。だからおれを食いたければ、枯れ葉を山ほど切ってこなくちゃならん」。虎は行って枯れ葉を山ほど切り、運んできて積み上げた。
Anansi said to Tiger, “Brar Tiger, ketch, ketch, ketch, comin’ down!” An’ Anansi let himself off of de house-top an’ drop in de trash, an’ Tiger was upon hard sarchin’ an’ couldn’t fin’ Anansi until t’-day!
アナンシは虎に言った。「虎どん、受け止めろ、受け止めろ、受け止めろ、下りるぞ!」 そしてアナンシは屋根から身を離して枯れ葉のなかに落ち、虎は懸命に探したが、今日までアナンシを見つけられないのである!
Jack man dora, choose none!
ジャック・マン・ドーラ、どれも選ぶな!
和訳は claude-opus-5 がこのために作ったもので、原資料ではない(translation_type: AI_GENERATED)。 既存の published 訳を写したものではなく、学術的な定訳でもない。 段落は原文と一対一に対応させてあり、段落数の一致は機械で検査している。和訳は Embedding に入れていない —— 入れると測ったことの数字が汚れるためである。
緊張のうつりかわり
本文を 12 等分し、張りつめた語(死・血・恐れ・剣…)から和らいだ語(祝い・眠り・ 婚礼…)を引いて、話の中で 0〜1 に均したもの。自前の辞書である。翻訳を経た本文を測っているので、これは原話ではなくこの訳の性質である。
出来事の並び(数え上げ)
区画ごとに、コーパス全体の出現率に対して不釣り合いに多く出た引き金語を採っている。 生の回数で採ると、`father`/`mother` を持つ Family がほぼ全区画で勝つ(実測)。
Encounter
似ている民話
多言語 Embedding のコサイン近傍。類似度は歴史的な起源や伝播を証明する値ではない。同じ本の話は文体を共有するぶん必ず似るので、そう分かるよう印を付けてある。
| # | 題名 | 文化圏 | 類似度 | 出典 |
|---|---|---|---|---|
| 1 | Tying Tiger | ジャマイカ | 0.976 | 同じ本 |
| 2 | Tiger as Substitute | ジャマイカ | 0.971 | 同じ本 |
| 3 | Dry-head and Anansi | ジャマイカ | 0.966 | 同じ本 |
| 4 | Cunnie-more-than-father | ジャマイカ | 0.964 | 同じ本 |
| 5 | Day-time Trouble | ジャマイカ | 0.964 | 同じ本 |
| 6 | Anansi and the Tar-baby | ジャマイカ | 0.964 | 同じ本 |
| 7 | Inside the Cow | ジャマイカ | 0.963 | 同じ本 |
| 8 | Tiger’s Sheep-skin Suit | ジャマイカ | 0.962 | 同じ本 |
| 9 | Tiger as Riding-horse | ジャマイカ | 0.962 | 同じ本 |
| 10 | Anansi and Brother Dead | ジャマイカ | 0.961 | 同じ本 |
| 11 | Throwing Away Knives | ジャマイカ | 0.957 | 同じ本 |
| 12 | Grace Before Meat | ジャマイカ | 0.956 | 同じ本 |
話を刻んで比べた近傍
話を 150 語ずつの窓に切り、話の平均を引いてから窓ごとに比べたときの近傍。 話をまるごと 1 本のベクトルにする上の一覧より、独英グリムの同じ話をよく当てた (測ったこと の H-05)。「筋の順番が似ている」ではない —— 順番をまったく使わない突き合わせでも同じだけ当たったので、 効いているのは刻んで細かく比べていることである。
| # | 題名 | 文化圏 | 類似度 | 出典 |
|---|---|---|---|---|
| 1 | Ángángujuk | グリーンランド(イヌイット) | 0.083 | 別の本 |
| 2 | Mr. Lenaman’s Corn-field | ジャマイカ | 0.071 | 同じ本 |
| 3 | The Sagacious Monkey and the Boar | 日本 | 0.071 | 別の本 |
| 4 | Raven and the Geese | ベーリング海峡(アラスカ) | 0.067 | 別の本 |
| 5 | Concerning the Fate of Essido and his Evil Companions | ナイジェリア南部 | 0.065 | 別の本 |
| 6 | De drei Vügelkens | ドイツ語圏 | 0.063 | 別の本 |